آرامگاه فردوسی

مقدمه:
ابوالقاسم فردوسی توسی بزرگترین حماسه سرای ایرانی در ۳۲۹ هجری قمری در روستای پاژ توس دیده به جهان گشود. از دوران کودکی و بالندگی آن شاعر بلند آوازه اسناد متقنی وجود ندارد لیکن بر پایه اشارات خودش دهقان و دهقان زاده بوده است. البته طبقه دهقانان در آن دوره همان زمینداران پیش از اسلام بوده اند که به جهت نگهبانی از جایگاه مالی و اجتماعی خود به اسلام روی آوردند.
در دوره ای که دانش و ادبیات در ایران عربی بود او با سرودن شاهنامه با ۶۰۰۰ بیت در سه بخش اسطوره ای (از روزگار کیومرث تا پادشاهی فریدون)، پهلوانی(از خیزش کاوه آهنگر تا مرگ رستم)، تاریخی (از پادشاهی بهمنو پیدایش اسکندر تا گشایش ایران به دست اعراب) و طی مدت ۳۰ سل جانی تازه به فرهنگ کشور بخشیده و آنرا جاودانه نمود.

تاریخچه آرامگاه فردوسی:
بر اساس روایات مشهور حکیم ابوالقاسم فردوسی در سال ۴۱۶ هجری قمری و در سن ۹۰ سالگی دیده از جهان فرو بست. پیکر او در باغ خودش درون شهر تابران طوس به خاک سپرده و از آن پس زیارتگاه اهل معرفت و دانش گردید.
براساس پیشگفتار شاهنامه بایسنقری (تنها شاهنامه اصلی و سالم باقیمانده در جهان) اولین آرامگاه، توسط ارسلان جانب (از شیفتگان و سرداران سلطان مسعود غزنوی) بر فراز مقبره فردوسی ساخته شد. این بنا حدود ۱۰۰ سال پابرجا بوده اما در دوره حکمرانی گرگوز مغول بنای مزبور ویران و مصالح آن برای ساخت قلعه ای در توس استفاده شده است.
در روزگار فرمانروایی غازان خان فردی بنام امیر ایسن قتلغ اقدام به ساخت بنایی در محل دفن فردوسی و خانقاهی در جوار آن نمود لیکن عملیات ساختمان بعلت فوت آن امیر ناتمام و بنای آن مجموعه تا نیمه سده هشتم به همان شکل باقیماند. این بنای نیمه تمام نیز در یورش عبیدالله خان ازبک (به قصد تصرف مشهد) بعلت تعصبات ضد شیعی مجدداً ویران شد. در دردوره قاجاریه والی خراسان “عبدالوهاب عاصف الدوله” از سوی ناصرالدین شاه مامور به شناسایی و ترمیم بنای آرامگاه شد. او با راهنمایی چند فرانسوی از توس دیدن کرده و آرامگاه را که بعلت کشت و کار گندم در زمینهای آن مدفون و بی اثر شده بود یافته و بطور موقت ۲ اتاق در محل آرامگاه بنا کرد تا بعدها بنایی شایسته ساخته شود.
بعد از جنگ جهانی اول و شکوفایی احساسات ملی، لزوم قدرشناسی و احداث بنایی شایسته بر مدفن آن حکیم مطرح شد. پس از تاسیس انجمن آثار ملی در سال ۱۳۰۱ شمسی محمد علی فروغی تلاش هایی را برای ساخت آرامگاه آغاز نمود. در سال ۱۳۰۴ با انتشار اعلامیه ای از مردم تقاضا شد کمک های نقدی خود را جهت احداث بنا به انجمن واریز نمایند.
ابتدا تیمی مرکب از اعضای انجمن نسبت به شناسایی و خرید زمین های مجموعه عازم مشهد شده و با کمک حاج میرزا علی و حسین ملک زمینی به مساحت ۳۰٫۰۰۰ متر مربع تهیه و در اختیار قرار گرفت. سپس طرح ساختمان از طریق مسابقه مابین امیل هرتسفلد (باستان شناس آلمانی)، آندره گدار (معمار و باستان شناس فرانسوی)، نیکلای مارکف (معمار گرجستانی تبار) و طاهرزاده بهزاد (مهندس و معمار سرشناس ایرانی) و نهایتاً انتخاب طرح بهزاد با الهام از سبک هخامنشی با سر ستون های بلند و در سه طبقه در میان باغی پس از کش و قوس های فراوان در سال ۱۳۱۲ به تصویب رسید.
بنای آرامگاه در ارتفاع ۱۸ متری از کف بر روی ایوان ۴۰ متری با کاشی های معرق مقرنس در سقف آن مزین شده و سنگ مرمر نفیسی نیز بر روی مقبره قرار گرفت.
مقبره و ایوان با سازه ای از جنس آهن و سیمان با سنگهای مرمر خلج و کتیبه هایی با اشعار فردوسی به خط استاد عماد الکاتب و تصاویری از شاهنامه توسط برترین حجاران آن عصر آراسته شد. این بنا طی مدت ۱۸ ماه و در سال ۱۳۱۳ به بهره برداری رسید.
این بنا بدلیل عدم محاسبات دقیق فنی و مقاومت خاک و مصالح و جذب رطوبت مجددا در سال ۱۳۴۳ به سرپرستی استاد هوشنگ سیحون تجدید بنا و در سال ۱۳۴۷ به اتمام رسید.

قسمتهای مختلف آرامگاه:
۱- باغ آرامگاه به مساحت ۶ هکتار که تندیس فردوسی از جنس مرمر توسط استاد ابوالحسن صدیقی ساخته و در آن نصب گردیده است.
۲- بنای آرامگاه با زیر بنای ۹۴۵ متر مربع متاثر از معماری دوران اشکانی با ۲۰ ستون مرمرین در پایین و ۸ ستون در بالا، آرامگاه کوروش را در پاساگارد تداعی می کند.
۳- سنگ مقبره در میانی ترین بخش آرامگاه از سنگ مرمر و به ابعاد ۱ در ۱٫۵ متر و ارتفاع ۰٫۵ متر همراه با حاشیه تزئینی و نوشتاری به خط نستعلیق مربوط به معرفی مقبره می باشد.
۴- تالار مربع شکل از جنس سنگ مرمر و تزئینات داخلی کاشی و گج بری با ۴ ستون بلند و ۲ سرستون بزرگ در چهار گوشه آن زینت یافته است. در بالای ضلع جنوبی بنای اصلی نیز تصویر مردی بالدار (فروهر) به چشم می خورد که تداعی گر تخت جمشید است. بر روی دیوارهای ضلع جنوبی و شرقی تالار نقش های برجسته سنگ از داستانهای شاهنامه توسط استاد فریدون صدیقی همراه با خطوط نستعلیق بر روی لوح های برنجی توسط استاد حسن زرین به چشم میخورد.
۵- محوطه پلکانی پوشیده از سنگ مرمر همراه با اتاقی بر فراز آن و اشعاری از فردوسی نیز بر روی دیوارهای آن حک شده است.
۶- موزه فردوسی در سال ۱۳۸۴ به همت مرحوم دکتر بهروز احمدی طراحی و اشیای تاریخی اهدایی نیز در آن جای گرفته است.
۷- کتابخانه فردوسی کاربری تشریفاتی داشته و اتاق ضلع شرقی آن به تالار پذیرایی اختصاص یافته است. در کنار اتاق پذیرایی کتابخانه ای با ۹۰۰۰ جلد در اختیار علاقمندان به مطالعه قرار گرفته است.
۸- آرامگاه مهدی اخوان ثالث در ضلع جنوبی موزه با تندیس نیم تنه ای از این شاعر حماسی قرار دارد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *